https://www.flickr.com/photos/socialeurope/31672594953
W tym tygodniu w Europie

Ożywienie wymiaru społecznego UE

Ten artykuł został pierwotnie opublikowany przez naszych partnerów w Eyes on Europe. https://eyes-on-europe.eu/eus-social-dimension/
Instytucje UE starają się sprostać wyzwaniom społecznym narzuconym przez kryzys gospodarczy. Pomimo ich wysiłków nadal potrzebne są konkretne działania wspierające dalszy rozwój agendy społecznej, zwłaszcza przed wyborami europejskimi w 2019 r., aby zablokować gwałtowny wzrost eurosceptycyzmu.
Wpływ kryzysu na politykę społeczną

Kryzys finansowy i gospodarczy, który rozpoczął się w Stanach Zjednoczonych w 2008 r., dotknął Europę na szeroką skalę, a w szczególności strefę euro kryzysem zadłużeniowym. Od tego czasu kraje europejskie walczą o zagwarantowanie standardów polityki społecznej, które zostały osiągnięte podczas wzrostu gospodarczego sprzed kryzysu. Reakcja UE na tę niespokojną sytuację wymagała od państw członkowskich przyjęcia środków oszczędnościowych; cięcia wydatków publicznych poważnie dotknęły państwo opiekuńcze i w konsekwencji kraje europejskie nie zapewniły swoim obywatelom odpowiedniej ochrony socjalnej. Mimo że konsolidacja fiskalna została uznana za niezbędną w większości krajów znajdujących się w trudnej sytuacji, okazało się, że środki oszczędnościowe nie stymulują długoterminowego wzrostu gospodarczego, a jednocześnie zostały potępione za naruszanie praw gospodarczych i społecznych. W rzeczywistości polityka krajowa mająca na celu ograniczenie wydatków publicznych oraz obniżenie płac i cen nie została połączona z reformami sprzyjającymi wzrostowi gospodarczemu. W ciągu ostatniej dekady byliśmy świadkami wysokiego bezrobocia, rosnących nierówności gospodarczych, ubóstwa i fragmentacji społecznej w Europie, a także ogólnego osłabienia zdolności państw do przyjmowania skutecznych krajowych polityk redystrybucyjnych. Z tych powodów kluczowe znaczenie miało zajęcie się strukturalnymi słabościami europejskiego modelu gospodarczego i pilne wdrożenie ambitnej strategii na rzecz zrównoważonego i sprzyjającego włączeniu społecznemu wzrostu w następstwie kryzysu.

Europejski filar praw socjalnych: czy jest naprawdę skuteczny?

Potrzeba rozwiązania problemu braku bezpieczeństwa gospodarczego i społecznego została wyrażona przez obecnego przewodniczącego Komisji Jean-Claude’a Junckera, który uczynił wymiar społeczny Europy jednym z priorytetów swojej kadencji. Aby wzmocnić prawa socjalne, w marcu 2016 r. Komisja przedstawiła wstępny projekt filaru praw socjalnych i rozpoczęła konsultacje społeczne; inicjatywa ta została z zadowoleniem przyjęta przez Parlament Europejski, który już przy różnych okazjach apelował o więcej działań w dziedzinie społecznej. Filar został przedstawiony w kwietniu 2017 r. i został wspólnie ogłoszony przez Parlament Europejski, Radę i Komisję w dniu 17 listopada 2017 r. na Szczycie Społecznym na rzecz uczciwych miejsc pracy i wzrostu gospodarczego w Göteborgu w Szwecji. Potwierdza zobowiązanie UE do promowania nie tylko postępu gospodarczego, ale także społecznego, a w celu promowania konwergencji społecznej przedstawia 20 kluczowych zasad, pogrupowanych w trzech kategoriach: równe szanse i dostęp do rynku pracy; sprawiedliwe warunki pracy; ochrona socjalna i integracja społeczna. Chociaż projekt ten ma wielką polityczną i symboliczną wartość dla przyszłego zrównoważonego wzrostu UE, ocenia się go jedynie jako punkt wyjścia do budowania Europy socjalnej. Jeśli chodzi o treść filaru, po pierwsze, przypomina on o prawach, które już stanowią część dorobku prawnego Unii, a celem jest zebranie ich w jednym dokumencie, aby zapewnić im większą widoczność. Po drugie, wskazuje nowe zasady rozwiązywania problemów wynikających z rozwoju społecznego, technologicznego i gospodarczego, takich jak starzenie się społeczeństwa lub globalizacja gospodarcza. Jeśli chodzi o zakres samego projektu, został on pomyślany dla strefy euro, ponieważ jego celem jest lepsze funkcjonowanie unii gospodarczej i walutowej, ale jest on również skierowany do innych państw członkowskich, tworząc w ten sposób zachęty do włączenia ich do tego procesu.

Ponadto ważne jest, aby zwrócić uwagę na charakter programu, który był przedmiotem debaty: w rzeczywistości, nawet jeśli dokument ten stanowi podstawowe zobowiązanie polityczne, tekst może służyć jedynie jako wskazówka w celu osiągnięcia efektywnego zatrudnienia i wyników społecznych. Ponadto w tekście stwierdza się, że aby zapewnić wykonalność, zasady i prawa wymagają środków lub prawodawstwa, które należy przyjąć na odpowiednim szczeblu, w przeciwnym razie pozostanie martwą literą. Wdrażanie filaru powinno odbywać się na szczeblu Unii i państw członkowskich z poszanowaniem ich kompetencji i nie pociąga za sobą rozszerzenia kompetencji i zadań Unii, zgodnie z traktatami. W ten sposób UE nadal określa jedynie minimalne wymogi i wspiera koordynację w sferze społecznej. Z wyżej wymienionych powodów uznano, że rzeczywista ważność filaru nie odpowiada oczekiwaniom niezbędnym do zagwarantowania skutecznej polityki społecznej UE.

Krytyczne uwagi i ostatnie wydarzenia na rzecz Europy socjalnej

Inicjatywa ta została przyjęta w celu promowania społecznego wymiaru integracji europejskiej i została zatwierdzona w momencie krytycznym dla UE, która nadal musi stawić czoła kilku kryzysom jednocześnie, zarówno wewnętrznym, jak i zewnętrznym. Na szczeblu UE to ponowne zwrócenie uwagi na spójność społeczną wynika również z niepokojących wyników wyborów przeprowadzonych w ostatnich latach na szczeblu krajowym, których wyniki pokazały publiczny sceptycyzm wobec zarządzania kryzysowego polityków krajowych i europejskich. W związku z tym, nawet jeśli filar stanowi ważny punkt wyjścia do umieszczenia wymiaru społecznego w centrum debaty UE, wciąż pozostaje wiele wyzwań. W tekście brakuje jasności i należy zająć się ewentualnymi lukami prawnymi. Ze względu na istniejące różnice pomiędzy krajowymi systemami społecznymi, zasady zostały określone w bardzo szerokim sformułowaniu; z tego powodu istnieje potrzeba opracowania planu działania w celu wdrożenia filaru.

Dalsza krytyka skupia się na wyborze aktu prawa miękkiego, tj. niewiążących instrumentów, w celu zapewnienia realizacji podstawowego zadania, jakim jest ożywienie europejskiego modelu społecznego. Faktycznie, filar nie jest bezpośrednio egzekwowalny, jeśli po nim nie następują konkretne działania wdrożeniowe, dlatego istnieje wysokie ryzyko, że program ten nie przyniesie wymiernych efektów w krótkim okresie. W tym celu konieczne jest również, aby UE i instytucje krajowe zapewniły odpowiednie środki finansowe na realizację ambitnych celów. Tylko w ten sposób możliwe będzie przełożenie praw i zasad na konkretne polityki społeczne.

Kluczowe znaczenie ma promowanie demokratycznego dialogu z decydentami politycznymi oraz włączenie istniejących instrumentów politycznych do przyszłych środków legislacyjnych, biorąc pod uwagę, że zasługi inicjatywy Junckera będą zasadniczo od niej zależeć. Należy podkreślić, że w pierwszych miesiącach po przyjęciu dokumentu niektóre państwa członkowskie wykazały się niskimi ambicjami, przyjmując jednocześnie ogólne stanowisko w sprawie trzech kwestii o zasadniczym znaczeniu dla filaru: równowagi między pracą a życiem prywatnym, przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy; koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Aby cele społeczne stały się rzeczywistością, państwa członkowskie muszą przestać się przeciągać i muszą wypełnić zobowiązania przyjęte w ubiegłym roku. Wreszcie, prawie rok po ogłoszeniu głównej inicjatywy społecznej UE, w październiku 2018 r. Komisja Europejska przyjęła program prac na 2019 r. Argumentowano, że program skupia się głównie na związku między polityką społeczną a rynkiem pracy, ale pomija dziedzinę ochrony socjalnej. Również w tym przypadku nie nadano wystarczającego priorytetu promowaniu inwestycji społecznych, co w rzeczywistości stanowiłoby wielką szansę na znalezienie konkretnych rozwiązań dla niezadowolonych obywateli UE przed bardzo oczekiwanymi wyborami europejskimi w 2019 r.

Evelyn Astuccia
Evelyn Astuccia is a current Master’s student in EU interdisciplinary studies at the Institute for European Studies of the ULB in Brussels.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *