Europese drukte

De digitale revolutie – Razendsnelle ongelijkheden?

We leven in tijden van grote veranderingen en onrust. Technologie verandert alles om ons heen – van politiek (geopolitiek), via het milieu, markten en media, tot de manier waarop we ons dagelijks leven organiseren. Maar wat drijft al deze veranderingen en nadert het einde van deze wilde rit, of is het nog maar het begin? Digitale jamming is zo ongrijpbaar als een onzichtbare hand die hen ertoe brengt een doel te bevorderen dat niet tot hun bedoelingen behoorde.

Sommige economen hadden lang voorspeld dat de basismechanismen van het kapitalisme zouden leiden tot grotere en grotere ongelijkheden tot de ineenstorting van het hele systeem. In de afgelopen jaren hebben steeds meer persberichten en politieke programma’s over economische ongelijkheid hun weg naar het middelpunt van de publieke belangstelling geduwd. Krantenkoppen en korte politieke zinnen kunnen echter zeer verwarrend zijn. Afhankelijk van de statistieken die worden geraadpleegd, kunnen diametraal tegenovergestelde conclusies worden getrokken. Bruegel laat bijvoorbeeld zien dat de wereldwijde ongelijkheid, en met name de inkomensongelijkheid, sinds april 2018 in dit aantal al lang afneemt:

Maar, zoals de Economist opmerkt, de zeer rijken verdienen steeds meer en meer en worden zelden opgenomen in de statistieken. Wie heeft gelijk?

Omgekeerd zijn beide beweringen dat de ongelijkheden toenemen en afnemen tegelijkertijd waar; vanuit een bepaald gezichtspunt. Het is waar dat de rijken de laatste 30 jaar rijker zijn geworden. Het is normaal dat dit zou gebeuren. De theorie van de reassociabiliteit stelt dat mensen eerder geneigd zijn om een gelijkaardige persoon te kiezen als hun echtgenoot (niet noodzakelijkerwijs in het geval van korte termijn relaties). Dit kan een vergelijkbare botgroei of -structuur betekenen, maar ook een sociaaleconomische achtergrond. Deze theorie is gebaseerd op onderzoek in de VS, gepubliceerd in PLOS One. Naarmate rijkere en goed opgeleide elites zich vaker verenigen, blijft het geld in dezelfde kringen en mogelijk ook in steeds kleinere kringen, omdat rijke families zich verenigen. Ook het niet reguleren (en niet belasten) van de financiële markten en het voortbestaan van belastingparadijzen zijn potentiële factoren waarmee rekening moet worden gehouden, aangezien de rijkdom niet wordt herverdeeld, maar alleen maar toeneemt als gevolg van investeringswinsten. Het is dan ook geen verrassing dat hun inkomsten blijven groeien, aangezien zij steeds meer blijven investeren en meer en meer verdienen aan het geïnvesteerde kapitaal, zonder grote obstakels van de kant van hun regeringen.

De toename van de globalisering en de ineenstorting van goed functionerende hoge belastingsystemen in de wereld spelen ook een belangrijke rol. De OESO stelt dat een goed functionerend belastingstelsel met gesloten mazen in de wet een belangrijke rol kan spelen bij het verminderen van ongelijkheden.

Europa blijft een van de hoogst belaste gebieden met de meest geavanceerde belastingstelsels en behoudt ook een lage inkomensongelijkheid (in vergelijking met de rest van de wereld), zoals het World Inequality Report stelt. Of de ongelijkheid al dan niet toeneemt of afneemt, hangt dus ook af van welk deel van de wereld men kijkt (en welke periode). Er is geen algemene uitspraak die beschrijft hoe de wereld zich ontwikkelt, omdat het te complex is om in één economische theorie of ideologie te passen. Een voorbeeld: op geaggregeerd niveau neemt de ongelijkheid af, maar in de Verenigde Staten van Amerika is de inkomensongelijkheid de afgelopen jaren enorm toegenomen, zoals een ander cijfer uit Bruegel (november 2016) laat zien:

Deze verschillende ontwikkelingen laten ook zien dat verschillende beleidspakketten een aanzienlijke invloed kunnen hebben op de economische ontwikkeling en ongelijkheid in een bepaald land.
Maar afhankelijk van het soort ongelijkheid waar we naar kijken, kunnen ook verschillende conclusies worden getrokken, afhankelijk van ons standpunt (en observatiepunt). Het World Inequality Report laat bijvoorbeeld zien dat de ongelijkheid in de wereld toeneemt, maar Bruegel heeft ook aangetoond dat de gemiddelde inkomensconvergentie in de Europese Unie de inkomensongelijkheid vóór de financiële en economische crisis van 2008 enorm heeft doen afnemen, wat betekent dat burgers in armere regio’s, zoals de jonge post-sovjetstaten, hun inkomen hebben verhoogd ten opzichte van mensen die in rijkere regio’s woonden voordat de markten werden getroffen.

Tegelijkertijd kunnen we ook vaststellen dat de armoede in de wereld de afgelopen twintig jaar is gehalveerd, mogelijk als gevolg van een betere toegang tot medicijnen, voedsel en technologie en in het algemeen betere werkomstandigheden, veroorzaakt door concurrentie op open markten.

Dus als de gegevens ons in zoveel verschillende richtingen wijzen, op basis van welke aspecten we ervoor kiezen om te kijken, waarom horen we dan zoveel mensen in de media en in de politieke arena praten over het waarnemen van een toename van de mondiale ongelijkheid in de afgelopen jaren?

Niet noodzakelijkerwijs omdat ze allemaal de statistieken verkeerd hebben gelezen of het publiek proberen te misleiden (hoewel die mogelijkheid ook niet kan worden uitgesloten), maar omdat sommige mensen in hun levensonderhoud worden bedreigd, en ook niet door de ongelijkheid in welvaart. Inkomensverschillen kunnen wereldwijd weer toenemen door een slecht politiek inzicht in de volgende grote uitdaging van de mensheid. Deze groeiende angst voor ongelijkheid is het gevolg van innovatie die de markten verstoort en deze tot iets nieuws ontwikkelt. De ooit schokkende industriële revolutie wordt nu opgevolgd door de digitale revolutie en verandert snel de samenstelling van de beroepsbevolking.

Nergens zijn de effecten van snelle marktverschuivingen meer voelbaar dan in de voormalige industriële hubs van de wereld, waar de geglobaliseerde financiële markten eerder lokale industriële sectoren hebben verwoest, zoals in Detroit in de VS, Nord-Pas-de-Calais in Frankrijk, Noord-Engeland, het Ruhrgebiet in Duitsland, Bergslagen in Zweden en Zuid Ontario in Canada. Deze gebieden hebben hun rijkdom in een kwestie van tientallen jaren verloren, maar de veranderingen waar we nu voor staan, zullen onze samenleving in de loop van een eeuw mogelijk volledig veranderen.

Dominik Kirchdorfer
Dominik is a European writer and entrepreneur of Austrian and Polish descent. His passion is storytelling and he wants to do everything in his power to give the story of Europe a happy ending. He is currently the President of the EFF - European Future Forum, as well as Editorial Coordinator for the EUREKA Network, Editor In-Chief of Euro Babble and Managing Editor of Italics Magazine. Twitter: @NikKirkham
http://www.nikkirkham.eu

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *